اختلال های خوردن در نوجوانان
اختلال های خوردن در نوجوانان از جمله مشکلاتی هستند که گاهی دیر تشخیص داده می شوند؛ چون ممکن است در ابتدا فقط به شکل رژیم گرفتن، حذف بعضی غذاها، ورزش زیاد، نگرانی درباره وزن یا حتی «سالم غذا خوردن» دیده شوند.
اما بین داشتن یک الگوی غذایی سالم و یک اختلال خوردن تفاوت مهمی وجود دارد.
وقتی فکر کردن به غذا، وزن، شکل بدن یا کالری به اندازه ای شدید می شود که رفتار فرد را کنترل می کند، روابط اجتماعی و تحصیل او را تحت تاثیر قرار می دهد یا سلامت جسمی و روانی او را به خطر می اندازد، دیگر نمی توان موضوع را صرفا یک رژیم غذایی یا حساسیت درباره ظاهر دانست.
اختلال های خوردن می توانند در هر جنسیت، وزن بدنی و شرایط خانوادگی اتفاق بیفتند و فقط مخصوص دختران نوجوان نیستند. انجمن روانشناسی آمریکا نیز تاکید می کند که اختلال های خوردن در پسران و مردان هم رخ می دهند و ممکن است به دلیل تفاوت در نحوه بروز علائم، کمتر شناسایی شوند.
اختلال خوردن چیست؟
اختلال خوردن به گروهی از اختلال های روانشناختی گفته می شود که در آنها نگرش ها و رفتارهای فرد درباره غذا خوردن، وزن، شکل بدن یا کنترل خوردن به شکل آسیب زا تغییر می کند.
در این اختلال ها، مسئله فقط «زیاد یا کم غذا خوردن» نیست.
ممکن است فرد:
به شدت از افزایش وزن بترسد
دائما وزن یا شکل بدن خود را بررسی کند
بعضی غذاها را کاملا ممنوع کند
مقدار غذای مصرفی خود را به شکل افراطی محدود کند
دوره هایی از پرخوری داشته باشد
بعد از خوردن غذا تلاش کند اثر آن را جبران کند
بیش از حد ورزش کند
درباره کالری و وزن به شکل وسواسی فکر کند
از موقعیت های اجتماعی مربوط به غذا اجتناب کند
به دلیل نگرانی درباره ظاهر، از جمع دوستان یا مدرسه فاصله بگیرد
وقتی این رفتارها باعث آسیب جسمی، ناراحتی روانی یا اختلال در عملکرد روزمره شوند، احتمال وجود اختلال خوردن باید جدی گرفته شود.
چرا نوجوانی دوره مهمی برای اختلال های خوردن است؟
نوجوانی دوره تغییرات شدید جسمی، هورمونی، شناختی و اجتماعی است.
بدن نوجوان تغییر می کند و همین تغییرات ممکن است باعث شود توجه او به ظاهر و تصویر بدنی بیشتر شود.
از طرف دیگر، نوجوان به تدریج استقلال بیشتری پیدا می کند و ممکن است خودش درباره غذا، ورزش و سبک زندگی تصمیم بگیرد.
هم زمان، مقایسه با همسالان و حضور در شبکه های اجتماعی می تواند توجه نوجوان را به ظاهر افزایش دهد.
بنابراین ممکن است نوجوان با سوال هایی مانند اینها مواجه شود:
«آیا بدن من طبیعی است؟»
«چرا شبیه دوستانم نیستم؟»
«چرا بدن من مثل آدم هایی که در فضای مجازی می بینم نیست؟»
«اگر لاغرتر شوم زیباتر می شوم؟»
«اگر وزنم بالا برود دیگران درباره من چه فکر می کنند؟»
این نگرانی ها به خودی خود به معنای اختلال خوردن نیستند، اما اگر به کنترل افراطی غذا یا رفتارهای آسیب زا منجر شوند، باید جدی گرفته شوند.
WHO نیز نوجوانی را دوره ای می داند که تغییرات جسمی و اجتماعی مهمی در آن اتفاق می افتد و سلامت روان و جسم نوجوان می تواند تحت تاثیر این تغییرات قرار گیرد.
انواع مهم اختلال های خوردن در نوجوانان
اختلال های خوردن انواع مختلفی دارند و تشخیص دقیق آنها باید توسط متخصص انجام شود.
بی اشتهایی عصبی
در بی اشتهایی عصبی، فرد معمولا محدودیت شدید غذایی دارد و نگرانی شدیدی درباره افزایش وزن تجربه می کند.
ممکن است نوجوان با وجود کاهش وزن قابل توجه، همچنان تصور کند که بدنش چاق است یا از افزایش وزن به شدت بترسد.
رفتارهایی مانند محدود کردن شدید غذا، حذف وعده های غذایی و ورزش افراطی ممکن است دیده شوند.
بی اشتهایی عصبی می تواند عوارض جدی جسمی ایجاد کند و در برخی موارد با خطر مرگ همراه است. WHO نیز اشاره می کند که این اختلال اغلب در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع می شود و می تواند با عوارض پزشکی جدی همراه باشد.
پرخوری عصبی
در پرخوری عصبی، دوره هایی از پرخوری کنترل نشده اتفاق می افتد و پس از آن فرد ممکن است رفتارهایی برای جبران خوردن انجام دهد.
این رفتارها می توانند شامل استفراغ عمدی، روزه گرفتن، محدود کردن شدید غذا یا ورزش افراطی باشند.
نکته مهم این است که ظاهر بدن به تنهایی نمی تواند وجود یا نبود این اختلال را مشخص کند.
ممکن است نوجوان مبتلا به پرخوری عصبی وزن ظاهرا طبیعی داشته باشد و اطرافیان متوجه مشکل نشوند.
اختلال پرخوری
در اختلال پرخوری، فرد دوره هایی را تجربه می کند که در آنها مقدار زیادی غذا می خورد و احساس می کند کنترل خود را از دست داده است.
اما برخلاف پرخوری عصبی، رفتارهای جبرانی مشخص پس از پرخوری الزاما وجود ندارند.
احساس شرم، گناه، ناراحتی یا اشتغال ذهنی با غذا ممکن است پس از این دوره ها افزایش پیدا کند.
سایر اختلال های خوردن
همه نوجوانان دقیقا در قالب سه گروه بالا قرار نمی گیرند.
برخی افراد علائم قابل توجهی دارند اما الگوی علائم آنها دقیقا با معیارهای یک اختلال خاص مطابقت ندارد.
به همین دلیل تشخیص نباید بر اساس چند علامت اینترنتی یا مقایسه با فرد دیگری انجام شود.
آیا هر رژیمی در نوجوانی نشانه اختلال خوردن است؟
خیر.
ممکن است یک نوجوان به دلیل توصیه پزشکی، شرایط ورزشی یا عادات غذایی نامناسب بخواهد سبک غذایی خود را تغییر دهد.
مشکل زمانی جدی تر می شود که کنترل غذا تبدیل به بخش اصلی زندگی فرد شود.
برای مثال نوجوان ممکن است:
از خوردن در حضور دیگران بترسد
دائما غذا را بررسی و محاسبه کند
وعده های غذایی را مرتب حذف کند
از رفتن به مهمانی به دلیل وجود غذا اجتناب کند
از ورزش برای جبران غذا استفاده کند
بعد از خوردن غذا دچار اضطراب شدید شود
ارزش شخصی خود را تقریبا فقط با وزن و ظاهرش بسنجد
در چنین شرایطی مسئله فقط «رژیم غذایی» نیست.
مهم ترین نشانه های هشدار در نوجوان
تشخیص اختلال خوردن با یک علامت انجام نمی شود، اما مجموعه ای از تغییرات می تواند هشداردهنده باشد.
تغییرات رفتاری
ممکن است نوجوان:
ناگهان تعداد زیادی از غذاها را حذف کند
قوانین بسیار سختی برای غذا خوردن ایجاد کند
از خوردن در کنار خانواده خودداری کند
درباره غذا یا کالری دائما صحبت کند
بعد از غذا به حمام برود
بیش از حد ورزش کند
درباره وزن و ظاهر خود دائما سوال کند
لباس های بسیار گشاد بپوشد تا بدنش دیده نشود
انجمن روانشناسی آمریکا نیز ترس شدید از افزایش وزن، نگرانی مداوم درباره وزن و شکل بدن، قوانین سخت غذایی، پرخوری، رفتارهای جبرانی و ورزش افراطی را از نشانه هایی می داند که باید مورد توجه قرار گیرند.
تغییرات جسمی
در برخی نوجوانان ممکن است موارد زیر مشاهده شود:
کاهش یا افزایش قابل توجه وزن
ضعف و خستگی
سرگیجه
مشکلات گوارشی
تغییرات خواب
احساس سرمای مداوم
کاهش توانایی تمرکز
تغییرات هورمونی
اختلال در روند طبیعی رشد
اما نکته بسیار مهم این است که وزن طبیعی به معنای نبود اختلال خوردن نیست.
به همین دلیل نباید فقط بر اساس ظاهر نوجوان تصمیم گرفت که آیا مشکلی وجود دارد یا نه.
اختلال خوردن در پسران نوجوان
یکی از باورهای اشتباه این است که اختلال های خوردن بیشتر مربوط به دختران هستند.
پسران نیز ممکن است درگیر نگرانی شدید درباره بدن، وزن و عضله شوند.
در بعضی موارد تمرکز نوجوان پسر ممکن است به جای «لاغر شدن» بیشتر روی عضلانی شدن، افزایش حجم بدن یا کنترل شدید غذا و ورزش باشد.
بنابراین اگر یک پسر نوجوان ساعت های زیادی را صرف ورزش کند، برنامه غذایی بسیار محدود و سختی داشته باشد یا به شکل شدید و مداوم درباره شکل بدن خود نگرانی نشان دهد، نباید این رفتارها را صرفا به «ورزشکار بودن» نسبت داد.
APA نیز درباره کم شناسایی شدن اختلال های خوردن در پسران و مردان هشدار داده و بر اهمیت توجه متخصصان به نگرانی های مربوط به بدن و غذا در این گروه تاکید کرده است.
نقش تصویر بدنی در اختلال های خوردن
تصویر بدنی یعنی فرد بدن خودش را چگونه می بیند و درباره آن چه احساسی دارد.
دو نوجوان ممکن است بدن تقریبا مشابهی داشته باشند، اما یکی از آنها احساس خوبی نسبت به بدن خود داشته باشد و دیگری دائما احساس کند «بدن من مشکل دارد».
تصویر بدنی منفی می تواند باعث شود نوجوان ارزش خودش را با ظاهرش گره بزند.
در این حالت ممکن است چنین الگویی ایجاد شود:
نارضایتی از بدن → رژیم سخت → گرسنگی و فشار روانی → از دست دادن کنترل خوردن → احساس گناه → رفتار جبرانی → افزایش دوباره نگرانی درباره بدن
به همین دلیل درمان اختلال خوردن فقط درباره غذا نیست.
باید رابطه نوجوان با بدن، احساسات، عزت نفس، اضطراب، کمال گرایی و روابط اجتماعی نیز بررسی شود.
شبکه های اجتماعی چه نقشی دارند؟
شبکه های اجتماعی می توانند یکی از عوامل موثر بر نگرش نوجوان نسبت به بدن باشند، اما نباید آنها را تنها علت اختلال خوردن معرفی کرد.
نوجوان ممکن است به صورت مداوم تصاویر بدن های ایده آل، رژیم های غذایی، برنامه های ورزشی و محتوای مرتبط با کاهش وزن را مشاهده کند.
اگر فرد دائما خودش را با این تصاویر مقایسه کند، ممکن است فاصله میان بدن واقعی و تصویری که «باید» داشته باشد را بزرگ تر احساس کند.
از طرف دیگر، محتوای آنلاین ممکن است رفتارهای غذایی افراطی را عادی یا حتی موفقیت آمیز نشان دهد.
بنابراین در ارزیابی نوجوان باید پرسید:
«چه محتوایی را در شبکه های اجتماعی دنبال می کنی؟»
«بعد از دیدن این محتوا چه احساسی نسبت به بدنت پیدا می کنی؟»
«آیا از ظاهر خودت بیشتر ناراضی شده ای؟»
«آیا رفتار غذایی یا ورزشی تو بعد از دنبال کردن این صفحات تغییر کرده است؟»
نقش خانواده در اختلال های خوردن
واکنش خانواده اهمیت زیادی دارد.
یکی از اشتباهات رایج این است که والدین مشکل را با جملاتی مانند اینها کوچک جلوه دهند:
«فقط غذا بخور.»
«اینقدر به خودت سخت نگیر.»
«تو که چاق نیستی!»
«اینها همه اش برای جلب توجه است.»
ممکن است نوجوان واقعا احساس کند دیگران وضعیت او را درک نمی کنند.
از طرف دیگر، سرزنش و فشار شدید نیز معمولا راه حل مناسبی نیست.
بهتر است والدین بدون تحقیر یا تهدید، تغییرات رفتاری نوجوان را جدی بگیرند و برای ارزیابی تخصصی اقدام کنند.
درمان برخی اختلال های خوردن در نوجوانان می تواند با مشارکت خانواده انجام شود و رویکردهای خانواده محور از گزینه های مهم درمانی هستند.
والدین چگونه با نوجوان صحبت کنند؟
به جای:
«چرا اینقدر غذا نمی خوری؟»
می توان گفت:
«متوجه شده ام اخیرا رفتار غذایت تغییر کرده و نگران سلامتت هستم. دوست دارم بدون قضاوت بفهمم چه چیزی برایت اتفاق افتاده.»
به جای:
«تو زیادی به وزنت فکر می کنی.»
می توان گفت:
«به نظر می رسد نگرانی درباره بدنت خیلی ذهنت را درگیر کرده. دوست داری درباره اش صحبت کنیم؟»
هدف گفت وگو باید فهمیدن باشد، نه بازجویی.
نوجوان باید احساس کند قرار نیست به خاطر حرف زدن درباره مشکلش تنبیه یا تحقیر شود.
آیا اختلال خوردن فقط یک مشکل روانی است؟
خیر.
اختلال های خوردن هم پیامدهای روانشناختی دارند و هم می توانند سلامت جسمی را به خطر بیندازند.
به همین دلیل درمان آنها معمولا نیازمند همکاری چند متخصص است.
بسته به شرایط فرد، تیم درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
روانشناس
روانپزشک
پزشک یا متخصص اطفال
متخصص تغذیه
خانواده
APA نیز بر نقش روانشناسان در درمان اختلال های خوردن و اهمیت همکاری تیمی در برخی موارد تاکید می کند.
روانشناس در درمان نوجوان مبتلا به اختلال خوردن چه نقشی دارد؟
روانشناس فقط درباره «غذا خوردن» با نوجوان صحبت نمی کند.
در ارزیابی تخصصی، موضوعاتی مانند اینها بررسی می شوند:
تصویر بدنی
عزت نفس
اضطراب
افسردگی
کمال گرایی
کنترل گری
روابط خانوادگی
فشار همسالان
تجربه های استرس زا
افکار مرتبط با وزن و ظاهر
رفتارهای پرخوری یا محدودیت غذایی
رفتارهای جبرانی
فعالیت بدنی
عملکرد تحصیلی و اجتماعی
هدف این است که مشخص شود چه عواملی باعث شکل گیری و ادامه رفتار مشکل ساز شده اند.
درمان نیز بسته به نوع اختلال، شدت آن، سن نوجوان و شرایط خانوادگی متفاوت است.
رویکردهای شناختی رفتاری و خانواده محور از جمله روش هایی هستند که در درمان اختلال های خوردن مورد استفاده قرار می گیرند.
چرا تشخیص زودهنگام اهمیت دارد؟
هرچه یک الگوی رفتاری مدت بیشتری ادامه پیدا کند، ممکن است بیشتر در زندگی فرد تثبیت شود.
از طرف دیگر، اختلال های خوردن می توانند سلامت جسمی را نیز تحت تاثیر قرار دهند.
WHO اختلال های خوردن را مشکلاتی می داند که می توانند باعث آسیب قابل توجه به سلامت، ناراحتی روانی و اختلال در عملکرد شوند و تاکید می کند که درمان های موثر برای آنها وجود دارد.
بنابراین منتظر نمانید که نوجوان «خیلی لاغر» شود یا ظاهر او به شکل واضح تغییر کند تا مشکل را جدی بگیرید.
تغییرات رفتاری و روانشناختی ممکن است زودتر ظاهر شوند.
چه زمانی مراجعه به متخصص ضروری است؟
اگر نوجوان:
به شکل شدید و مداوم درباره وزن یا بدنش نگران است
به طور قابل توجهی غذا را محدود می کند
وعده های غذایی را مرتب حذف می کند
دوره های پرخوری دارد
رفتارهای جبرانی انجام می دهد
بیش از حد ورزش می کند
از غذا یا موقعیت های اجتماعی مربوط به غذا اجتناب می کند
دچار کاهش یا افزایش قابل توجه وزن شده است
دچار ضعف، سرگیجه یا سایر علائم جسمی شده است
به دلیل نگرانی درباره ظاهر از مدرسه یا دوستان فاصله گرفته است
یا رفتارهای غذایی او زندگی روزمره اش را مختل کرده است
بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.
اگر علائم جسمی شدید، بیهوشی، ضعف شدید، کم آبی یا وضعیت پزشکی نگران کننده وجود دارد، ارزیابی پزشکی فوری اهمیت دارد.
یک اشتباه مهم: تمرکز بیش از حد روی وزن
در مواجهه با نوجوان مبتلا به اختلال خوردن، ممکن است خانواده تمام توجه خود را روی عدد وزن بگذارند.
اما از نظر روانشناختی مسئله بسیار گسترده تر است.
ممکن است نوجوان با وزن طبیعی، نگرانی شدید درباره بدن و رفتارهای غذایی آسیب زا داشته باشد.
در مقابل، بالا بودن وزن نیز به تنهایی به معنای وجود اختلال خوردن نیست.
بنابراین وزن یک داده بالینی مهم است، اما به تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
باید رفتار، افکار، احساسات، عملکرد و سلامت جسمی فرد در کنار یکدیگر بررسی شوند.
اختلال خوردن با لجبازی فرق دارد
گاهی والدین تصور می کنند نوجوانی که غذا نمی خورد «لجباز» است.
اما اگر نوجوان دچار اختلال خوردن باشد، ممکن است خودش نیز از شرایط ایجاد شده رنج ببرد.
برای مثال ممکن است از افزایش وزن بترسد، از خوردن اضطراب بگیرد یا احساس کند کنترل غذا تنها چیزی است که می تواند در زندگی خودش کنترل کند.
بنابراین برخورد صرفا تنبیهی می تواند مشکل را پیچیده تر کند.
اول باید فهمید پشت رفتار چه چیزی قرار دارد.
آیا اختلال های خوردن درمان می شوند؟
بله.
اختلال های خوردن قابل درمان هستند و درمان هرچه زودتر آغاز شود می تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
نوع درمان به اختلال، شدت علائم، سن فرد، وضعیت جسمی، عوامل خانوادگی و مشکلات همراه بستگی دارد.
روان درمانی، مداخلات خانواده محور و در برخی شرایط درمان دارویی بخشی از برنامه درمانی هستند. در مواردی که وضعیت جسمی فرد در خطر باشد، مراقبت پزشکی نیز ضروری است.
نکته مهم این است که خانواده نباید خودسرانه یک رژیم غذایی یا برنامه کاهش وزن را به عنوان درمان اختلال خوردن اجرا کند.
اختلال خوردن یک مسئله ساده تغذیه ای نیست و بهتر است توسط متخصصان مرتبط ارزیابی شود.
جمع بندی
اختلال های خوردن در نوجوانان فقط به معنی «زیاد غذا خوردن» یا «کم غذا خوردن» نیستند.
آنچه اهمیت دارد، رابطه فرد با غذا، بدن، وزن و کنترل خوردن است.
بی اشتهایی عصبی، پرخوری عصبی و اختلال پرخوری از شناخته شده ترین اختلال های خوردن هستند، اما مشکلات تغذیه ای نوجوانان می توانند شکل های متنوع تری نیز داشته باشند.
نشانه هایی مانند نگرانی شدید درباره وزن، قوانین سخت غذایی، حذف مکرر وعده ها، پرخوری، رفتارهای جبرانی، ورزش افراطی، تغییرات قابل توجه وزن و کناره گیری از موقعیت های اجتماعی مربوط به غذا باید جدی گرفته شوند.
همچنین نباید تصور کرد که اختلال خوردن فقط در دختران یا فقط در نوجوانان کم وزن اتفاق می افتد. پسران و افراد با وزن های مختلف نیز ممکن است به این اختلال ها مبتلا شوند.
درمان موفق معمولا نیازمند نگاه هم زمان به سلامت جسمی، افکار و احساسات نوجوان، تصویر بدنی، خانواده و محیط اجتماعی اوست.
اگر احساس می کنید رابطه نوجوان با غذا یا بدنش از حالت معمول خارج شده است، به جای سرزنش یا منتظر ماندن برای شدیدتر شدن علائم، ارزیابی تخصصی می تواند قدم مهمی باشد.
برای ارتقاء سطح علمی خود و استفاده از تجربه من در طول چندین سال مشاوره، می توانید آموزش های تخصصی روانشناسی را تهیه کنید و چند سال در جلسات روانشناسی خود جلو بیوفتید و جلوی مشاوره اشتباه ناخواسته را بگیرید! کافیست وارد بخش «کلاس» سایت شوید. همکار عزیزم! موفق شما موفقیت ماست!
