هی همدیگه رو سرزنش میکنیم؛ چرا در رابطه مدام یکدیگر را مقصر میدانیم؟
«هی همدیگه رو سرزنش میکنیم.»
اگر این جمله درباره رابطه شماست، احتمالاً خیلی از گفتوگوهایتان دیگر شبیه گفتوگو نیستند؛ بیشتر شبیه دادگاهاند.
یکی میگوید:
«همه این مشکلات تقصیر توئه.»
دیگری جواب میدهد:
«اگه تو فلان کار رو نمیکردی، من هم این کار رو نمیکردم.»
نفر اول دوباره میگوید:
«تو همیشه همینطوری هستی.»
و نفر دوم:
«تو هم هیچوقت اشتباهات خودت رو قبول نمیکنی.»
در این مرحله، دیگر کسی واقعاً دنبال حل مسئله نیست.
هر دو نفر در تلاشاند ثابت کنند:
«من مقصر نیستم؛ تو مقصری.»
اما سرزنش مداوم در زندگی مشترک معمولاً مشکل را حل نمیکند؛ بلکه میتواند چرخهای ایجاد کند که هر بار رابطه را بیشتر فرسوده کند.
در این مقاله بررسی میکنیم چرا زن و شوهر یکدیگر را سرزنش میکنند، سرزنش چه تفاوتی با بیان ناراحتی دارد، چرا دفاع کردن سرزنش را بیشتر میکند و چطور میتوان این چرخه را متوقف کرد.
سرزنش کردن در رابطه دقیقاً یعنی چه؟
هر انتقادی الزاماً سرزنش نیست.
اگر بگویید:
«وقتی بدون اینکه به من خبر بدی دیر به خانه میرسی، نگران میشم.»
در حال توضیح یک رفتار و اثر آن بر خودتان هستید.
اما اگر بگویید:
«تو آدم بیمسئولیتی هستی و اصلاً برات مهم نیست من چه حسی دارم.»
از رفتار مشخص عبور کردهاید و شخصیت طرف مقابل را زیر سؤال بردهاید.
سرزنش معمولاً با پیامهایی مانند این همراه است:
تو همیشه مشکل داری.
همه تقصیرها گردن توست.
اگر تو اینطور نبودی، من اینطور نمیشدم.
تو باعث شدی من عصبانی بشم.
تو هیچوقت درست رفتار نمیکنی.
مشکل اصلی خودتی.
من هیچ تقصیری ندارم.
مشکل این نوع ارتباط این است که طرف مقابل معمولاً به جای فکر کردن درباره رفتار خودش، وارد حالت دفاع از خود میشود.
چرا همدیگر را سرزنش میکنیم؟
سرزنش معمولاً فقط از بدخواهی یا بیاحترامی ناشی نمیشود.
گاهی پشت آن احساسهایی مانند:
خشم؛
ترس؛
ناامنی؛
احساس نادیده گرفته شدن؛
ناامیدی؛
درماندگی؛
یا نیاز شدید به دیده شدن
وجود دارد.
وقتی فرد احساس میکند بارها تلاش کرده اما نتیجه نگرفته، ممکن است به جای بیان نیاز خود، شروع به مقصر دانستن همسرش کند.
مثلاً پشت جمله:
«تو اصلاً به من اهمیت نمیدی.»
ممکن است این نیاز وجود داشته باشد:
«من نیاز دارم احساس کنم برایت مهم هستم.»
اما چون این نیاز به شکل مستقیم بیان نمیشود، به صورت حمله ظاهر میشود.
آیا سرزنش کردن یعنی از همسرمان ناراضی هستیم؟
گاهی بله، اما همیشه مسئله فقط نارضایتی نیست.
ممکن است فرد از یک رفتار همسرش ناراحت باشد اما بلد نباشد آن را به شکل سالم مطرح کند.
مثلاً:
«تو هیچوقت کمکم نمیکنی.»
ممکن است ترجمه دقیقترش این باشد:
«من خیلی خستهام و نیاز دارم در مسئولیتهای خانه بیشتر کمکم کنی.»
اگر نیاز پشت سرزنش پیدا شود، گفتوگو میتواند از حالت حمله خارج شود.
چرخه سرزنش چگونه شکل میگیرد؟
یکی از مهمترین نکات این است که سرزنش معمولاً تنها نمیماند.
یک چرخه رایج ممکن است اینگونه باشد:
سرزنش
↓
دفاع
↓
سرزنش بیشتر
↓
حمله متقابل
↓
دفاع یا عقبنشینی
↓
خشم بیشتر
↓
قهر یا فاصله
و بعد، چند ساعت یا چند روز بعد، همان چرخه دوباره تکرار میشود.
مثلاً:
زن: «تو اصلاً توی کارهای خونه کمک نمیکنی.»
مرد: «تو هم که هیچوقت از چیزی راضی نیستی.»
زن: «دیدی؟ همیشه همینطوری جواب میدی.»
مرد: «چون تو همیشه منو مقصر میکنی.»
در پایان، هیچکس درباره کارهای خانه تصمیمی نگرفته است.
اما هر دو نفر ناراحتتر شدهاند.
چرا وقتی سرزنش میشویم، از خودمان دفاع میکنیم؟
دفاع کردن واکنشی قابل فهم است.
وقتی کسی به ما میگوید:
«تو خودخواهی.»
طبیعی است که بخواهیم بگوییم:
«نه، من خودخواه نیستم!»
بعد شروع میکنیم به آوردن مثال:
«من هفته پیش فلان کار رو برات انجام دادم.»
اما این دفاع ممکن است طرف مقابل را بیشتر عصبانی کند.
چون او احساس میکند:
«باز هم به جای اینکه ناراحتی منو بفهمی، داری خودتو توجیه میکنی.»
پس او دوباره سرزنش میکند.
و چرخه ادامه پیدا میکند.
دفاع کردن همیشه اشتباه است؟
نه.
اگر اتهام نادرستی به شما زده شود، طبیعی است که بخواهید توضیح دهید.
اما زمان و نحوه دفاع کردن اهمیت دارد.
مثلاً به جای:
«تو خودت هم هزار بار همین کار رو کردی!»
میتوانید بگویید:
«میفهمم که از این رفتار من ناراحت شدی. درباره بخشی که گفتی فکر میکنم، ولی درباره اینکه من همیشه این کار رو میکنم موافق نیستم.»
در این حالت هم از خودتان دفاع کردهاید، هم وارد حمله متقابل نشدهاید.
تفاوت بین مسئولیتپذیری و مقصر بودن
یکی از مهمترین نکات در رابطه این است که:
پذیرفتن مسئولیت با پذیرفتن تمام تقصیر فرق دارد.
ممکن است شما در یک دعوا ۳۰ درصد مسئولیت داشته باشید و همسرتان ۷۰ درصد.
یا برعکس.
اما اگر هر دو نفر فقط دنبال این باشند که سهم طرف مقابل را ثابت کنند، هیچ اتفاقی نمیافتد.
به جای:
«تو بیشتر مقصری.»
بپرسید:
«من در این اتفاق چه سهمی داشتم و چه چیزی را میتوانم تغییر بدهم؟»
این سؤال بسیار سازندهتر است.
چرا گفتن «اگه تو فلان کار رو نمیکردی، من هم این کار رو نمیکردم» مشکلساز است؟
این جمله بسیار رایج است:
«من عصبانی شدم چون تو منو عصبانی کردی.»
اما در این جمله، تمام مسئولیت واکنش خودمان را به طرف مقابل منتقل میکنیم.
واقعیت پیچیدهتر است.
ممکن است رفتار همسر واقعاً محرک خشم شما بوده باشد، اما همچنان نحوه واکنش شما بخشی از مسئولیت خودتان است.
تفاوت مهمی وجود دارد بین:
«رفتار تو منو ناراحت کرد.»
و:
«تو باعث شدی من هر رفتاری کردم.»
اولی احساس و تجربه شما را بیان میکند.
دومی مسئولیت رفتار شما را کاملاً به دیگری منتقل میکند.
سرزنش با انتقاد سالم چه تفاوتی دارد؟
این دو را نباید یکی دانست.
سرزنش:
«تو واقعاً آدم بیمسئولیتی هستی.»
انتقاد سالم:
«وقتی قرارمون رو بدون هماهنگی تغییر میدی، من احساس میکنم نمیتونم روی برنامههام حساب کنم.»
در سرزنش، شخصیت فرد هدف قرار میگیرد.
در انتقاد سالم، یک رفتار مشخص مورد بحث قرار میگیرد.
به جای سرزنش چه بگوییم؟
یکی از سادهترین تغییرات این است:
به جای «تو...»
از:
«من...»
شروع کنید.
مثلاً:
❌ «تو هیچوقت به حرف من گوش نمیدی.»
✅ «وقتی وسط حرفم گوشیات رو نگاه میکنی، احساس میکنم شنیده نمیشم.»
❌ «تو خیلی خودخواهی.»
✅ «وقتی درباره تصمیمهای مهم بدون مشورت تصمیم میگیری، احساس میکنم نظر من دیده نشده.»
❌ «تو اصلاً به خانواده ما احترام نمیذاری.»
✅ «وقتی جلوی خانواده من درباره این موضوع صحبت کردی، احساس کردم موقعیت سختی برام ایجاد شد.»
اما اگر واقعاً همسرم مقصر باشد چه؟
این سؤال مهم است.
هدف این مقاله این نیست که هر بار همسر شما رفتار اشتباهی انجام داد، سکوت کنید.
رفتارهای مشکلزا باید مطرح شوند.
اما مطرح کردن یک مشکل با سرزنش کردن متفاوت است.
اگر همسر شما اشتباهی کرده، میتوانید واضح بگویید:
«این کاری که انجام دادی برای من قابل قبول نبود.»
سپس توضیح دهید:
«دلیلش اینه که...»
و در نهایت:
«برای اینکه دوباره اتفاق نیفته، انتظار دارم...»
این بسیار متفاوت از حمله به شخصیت فرد است.
آیا گفتن «ببخشید» باعث میشود بازنده باشیم؟
خیر.
اتفاقاً توانایی پذیرفتن اشتباه یکی از نشانههای بلوغ رابطهای است.
مثلاً:
«قبول دارم در این قسمت اشتباه کردم. نباید با اون لحن باهات صحبت میکردم.»
این جمله به معنی:
«تو در همه چیز حق داری.»
نیست.
فقط یعنی:
«من مسئول رفتار خودم هستم.»
چرا بعضی زوجها تقریباً برای هر چیزی یک پرونده علیه هم دارند؟
وقتی اختلافهای گذشته حل نشده باقی بمانند، حافظه رابطه تبدیل به انبار ناراحتی میشود.
بعد در هر دعوای جدید، پروندههای قدیمی باز میشوند:
«اون موقع هم همین کار رو کردی.»
«پارسال هم منو تنها گذاشتی.»
«یادت نیست با خانواده من چی کار کردی؟»
در این حالت، دعوای امروز دیگر فقط درباره امروز نیست.
تمام تاریخچه رابطه وارد گفتوگو میشود.
اگر یک موضوع قدیمی واقعاً حل نشده است، بهتر است در زمان مناسب و به صورت جداگانه درباره آن صحبت شود، نه اینکه در هر دعوای جدید به عنوان سلاح استفاده شود.
چرا مقایسه کردن همسر با دیگران سرزنش را بدتر میکند؟
جملاتی مثل:
«شوهر فلانی رو ببین...»
یا:
«زن فلانی اینطوری رفتار میکنه.»
معمولاً انگیزه ایجاد نمیکنند.
بیشتر باعث شرم، خشم و دفاع میشوند.
همسر شما احتمالاً به جای اینکه درباره مشکل فکر کند، احساس میکند ارزشش زیر سؤال رفته است.
اگر مشکلی دارید، درباره رابطه خودتان صحبت کنید، نه درباره مقایسه آن با رابطه دیگران.
چرا تحقیر از سرزنش هم خطرناکتر است؟
سرزنش میتواند مخرب باشد، اما وقتی به تحقیر برسد، آسیب بیشتری ایجاد میکند.
مثلاً:
«تو هیچوقت آدم نمیشی.»
«واقعاً خجالت نمیکشی؟»
«تو از اول هم در حد من نبودی.»
در اینجا دیگر فقط یک رفتار مورد انتقاد نیست.
ارزش و شخصیت فرد هدف قرار گرفته است.
اگر تحقیر به الگوی ثابت رابطه تبدیل شده باشد، بهتر است موضوع را جدی بگیرید و برای اصلاح الگوی ارتباطی از کمک تخصصی استفاده کنید.
اگر همسرم همیشه من را مقصر میکند چه؟
اگر احساس میکنید تقریباً در هر مسئلهای مقصر معرفی میشوید، ابتدا از خودتان بپرسید:
«آیا واقعاً هیچ مسئولیتی در این مشکلات ندارم؟»
اگر سهمی دارید، آن را بپذیرید.
اما اگر دائماً و بدون توجه به واقعیت، تمام مسئولیتها به شما منتقل میشود، لازم است درباره این الگوی ارتباطی صحبت کنید.
میتوانید بگویید:
«من حاضرم درباره سهم خودم در این مشکل صحبت کنم، اما نمیخوام گفتوگومون تبدیل به پیدا کردن یک مقصر برای همه مشکلات رابطه بشه.»
اگر خودم زیاد همسرم را سرزنش میکنم چه؟
اول از همه، خودتان را هم سرزنش نکنید!
این مسئله با خودسرزنشی حل نمیشود.
به جای آن، تلاش کنید لحظهای را پیدا کنید که سرزنش شروع میشود.
مثلاً:
چه چیزی محرکم کرد؟
واقعاً چه احساسی داشتم؟
چه نیازی داشتم؟
آیا خواستهام را مستقیم گفته بودم؟
ممکن است متوجه شوید پشت خشم شما احساس دیگری وجود دارد.
مثلاً:
خشم ← احساس تنهایی
خشم ← ترس از بیاهمیت بودن
خشم ← احساس نادیده گرفته شدن
خشم ← خستگی
وقتی احساس اصلی را پیدا میکنید، بیان آن معمولاً مؤثرتر از حمله کردن است.
یک تکنیک ساده: «رفتار + احساس + نیاز + درخواست»
وقتی میخواهید ناراحتی خود را مطرح کنید، از این ساختار استفاده کنید:
وقتی [رفتار مشخص] اتفاق میافتد، من [احساس] میکنم، چون [نیاز] برایم مهم است. دوست دارم [درخواست مشخص].
مثلاً:
«وقتی بعد از کار بدون اینکه خبر بدی دیر میای، نگران و ناراحت میشم، چون برام مهمه بدونم برنامهمون چیه. دوست دارم اگر قرار شد دیر برسی، قبلش یه پیام بدی.»
این جمله به جای حمله، اطلاعات میدهد.
چرا درخواست مشخص بهتر از گلایه کلی است؟
گلایه:
«تو بیشتر به من توجه کن.»
درخواست مشخص:
«دوست دارم هر شب قبل از خواب حداقل ۱۵ دقیقه بدون گوشی با هم صحبت کنیم.»
گلایه:
«تو هیچوقت کمک نمیکنی.»
درخواست مشخص:
«دوست دارم از این هفته مسئولیت خرید خانه رو بین خودمون تقسیم کنیم.»
هرچه درخواست مشخصتر باشد، احتمال اینکه طرف مقابل بداند دقیقاً چه انتظاری دارید بیشتر است.
اگر همسرم بعد از صحبت من دوباره سرزنش کرد چه؟
قرار نیست با یک جمله جادویی چرخه را متوقف کنید.
اگر طرف مقابل دوباره گفت:
«همه اینا تقصیر خودته.»
میتوانید بحث را به موضوع اصلی برگردانید:
«ممکنه درباره رفتار من هم حرف داشته باشی و من حاضرم بشنوم. ولی اگر قرار باشه فقط همدیگه رو مقصر کنیم، به نتیجه نمیرسیم. بیا اول مشخص کنیم دقیقاً مشکل چیه.»
اگر گفتوگو دوباره بالا گرفت، مکث کنید.
هدف، برنده شدن در لحظه نیست.
آیا نباید از همسرمان انتقاد کنیم؟
نه.
رابطه سالم به معنی نداشتن هیچ انتقادی نیست.
همسر شما ممکن است رفتاری داشته باشد که نیاز به تغییر دارد.
موضوع مهم این است که:
رفتار را نقد کنید، نه ارزش انسان را.
بگویید:
«این رفتار برای من آزاردهنده است.»
نه:
«تو آدم آزاردهندهای هستی.»
چطور بعد از یک دعوای پر از سرزنش دوباره صحبت کنیم؟
اگر گفتوگوی قبلی خراب شده است، لازم نیست وانمود کنید هیچ اتفاقی نیفتاده.
میتوانید شروع کنید:
«فکر کردم درباره دعوای قبلیمون. احساس میکنم هر دومون بیشتر دنبال مقصر بودیم تا حل مشکل. من قبول دارم که در بخشی از حرفهام لحن مناسبی نداشتم. دوست دارم این بار فقط درباره خود مسئله صحبت کنیم.»
این نوع شروع میتواند فضای گفتوگو را تغییر دهد.
یک تمرین دونفره برای متوقف کردن سرزنش
یک بار که هر دو آرام هستید، با هم قرار بگذارید:
قانون اول:
در زمان اختلاف، از «همیشه» و «هیچوقت» استفاده نکنیم.
قانون دوم:
به شخصیت یکدیگر حمله نکنیم.
قانون سوم:
هر نفر فقط درباره یک رفتار مشخص صحبت کند.
قانون چهارم:
قبل از پاسخ دادن، حرف طرف مقابل را خلاصه کنیم.
قانون پنجم:
هر نفر سهم خودش را در مشکل مشخص کند.
قانون ششم:
در پایان، حداقل یک درخواست مشخص برای آینده داشته باشیم.
این قوانین سادهاند، اما اجرای مداوم آنها نیاز به تمرین دارد.
اگر یکی از ما حاضر به تغییر نباشد چه؟
رابطه دو نفره است و تغییر پایدار معمولاً به مشارکت هر دو نفر کمک میکند.
اما حتی اگر همسرتان فعلاً حاضر به تغییر نباشد، شما میتوانید الگوی خودتان را تغییر دهید.
مثلاً:
اگر او سرزنش میکند، شما الزاماً مجبور نیستید ضدحمله کنید.
اگر او صدایش را بالا میبرد، شما میتوانید مکث کنید.
اگر او میگوید:
«همهاش تقصیر توئه.»
شما میتوانید بگویید:
«حاضرم درباره سهم خودم صحبت کنم، ولی وارد توهین و سرزنش متقابل نمیشم.»
این کار تضمین نمیکند طرف مقابل فوراً تغییر کند، اما سهم شما را در چرخه کاهش میدهد.
چه زمانی سرزنش نشانه یک مشکل عمیقتر است؟
اگر سرزنش به شکل مزمن درآمده و همراه با موارد زیر است:
تحقیر مداوم؛
توهین؛
تهدید؛
کنترل شدید؛
قهرهای طولانی؛
بیاعتنایی عمدی؛
ترساندن؛
یا خشونت،
بهتر است آن را صرفاً یک «بد حرف زدن» تلقی نکنید.
ممکن است رابطه وارد الگوی تعارض عمیقتری شده باشد که نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
و اگر خشونت یا تهدید وجود دارد، موضوع فقط مهارت ارتباطی نیست؛ امنیت فردی باید در اولویت قرار گیرد.
آیا زوجدرمانی میتواند به سرزنشهای مداوم کمک کند؟
بله، در بسیاری از موارد کمک تخصصی میتواند مفید باشد؛ بهخصوص زمانی که زوجین بارها تلاش کردهاند اما دوباره وارد همان چرخه میشوند.
در زوجدرمانی میتوان بررسی کرد:
چه چیزی چرخه سرزنش را فعال میکند؛
هر فرد در برابر رفتار دیگری چگونه واکنش نشان میدهد؛
چه نیازهایی پشت خشم و انتقاد قرار دارند؛
چگونه میتوان الگوی ارتباطی را تغییر داد؛
چگونه مسئولیتپذیری را از مقصرسازی جدا کرد؛
و چگونه بعد از تعارض رابطه را ترمیم کرد.
گاهی مشکل این نیست که زوجین نمیدانند چه چیزی درست است.
مشکل این است که در لحظه تعارض نمیتوانند آن را اجرا کنند.
در این شرایط کار تخصصی روی الگوی رابطه اهمیت پیدا میکند.
چه زمانی بهتر است از زوجدرمانگر کمک بگیریم؟
اگر:
تقریباً هر گفتوگویی به سرزنش تبدیل میشود؛
احساس میکنید همسرتان همیشه شما را مقصر میداند؛
خودتان نمیتوانید جلوی انتقاد و سرزنش را بگیرید؛
دعواهای قدیمی بارها تکرار میشوند؛
تحقیر و توهین وارد رابطه شده؛
بعد از هر دعوا فاصله عاطفی بیشتری ایجاد میشود؛
یا دیگر نمیدانید چطور بدون دعوا با هم صحبت کنید،
مشاوره زوجدرمانی میتواند گزینه مناسبی برای بررسی تخصصی رابطه باشد.
جمعبندی
اگر مدام با خودتان میگویید:
«هی همدیگه رو سرزنش میکنیم.»
احتمالاً مشکل فقط این نیست که یکی از شما «بد حرف میزند».
ممکن است یک چرخه بین شما شکل گرفته باشد:
ناراحتی → سرزنش → دفاع → حمله متقابل → سرزنش بیشتر → فاصله
برای متوقف کردن این چرخه، لازم نیست اول مشخص کنید چه کسی مقصر اصلی است.
از اینجا شروع کنید:
رفتار مشخص را مطرح کنید، نه شخصیت را.
احساس خودتان را بگویید.
نیازتان را مشخص کنید.
درخواست مشخص داشته باشید.
به حرف همسرتان گوش دهید.
سهم خودتان را بپذیرید.
و مهمتر از همه:
به جای جنگیدن برای پیدا کردن مقصر، برای پیدا کردن راهحل همکاری کنید.
قرار نیست در یک رابطه سالم هیچکس اشتباه نکند.
قرار است وقتی اشتباهی اتفاق افتاد، بتوانید درباره آن صحبت کنید، مسئولیت سهم خودتان را بپذیرید و بدون تخریب یکدیگر برای بهتر شدن رابطه تلاش کنید.
اگر سرزنش و دعوا به یک الگوی تکراری تبدیل شده و با تلاشهای خودتان نمیتوانید آن را تغییر دهید، مشاوره زوجدرمانی و خانواده میتواند به شما کمک کند چرخه ارتباطیتان را دقیقتر بررسی کنید و راههای سالمتری برای گفتوگو و حل اختلاف پیدا کنید.
هدف این نیست که ثابت کنیم چه کسی مقصر است؛ هدف این است که رابطهای بسازیم که در آن هر دو نفر بتوانند مسئولیتپذیر، شنیدهشده و محترم باشند.
سوالات متداول
چرا من و همسرم همیشه همدیگر را سرزنش میکنیم؟
سرزنش مداوم میتواند از خشم، احساس نادیده گرفته شدن، نیازهای برآوردهنشده، تعارضهای حلنشده و الگوهای ارتباطی نامناسب ناشی شود. معمولاً سرزنش بخشی از یک چرخه تعارض است.
آیا سرزنش کردن با انتقاد فرق دارد؟
بله. انتقاد سالم روی یک رفتار مشخص تمرکز میکند، اما سرزنش معمولاً به شخصیت و ارزش فرد حمله میکند یا تمام مسئولیت مشکل را به او نسبت میدهد.
وقتی همسرم من را سرزنش میکند، چطور جواب بدهم؟
به جای ضدحمله، میتوانید ابتدا بخش قابل قبول حرف او را بشنوید، سپس درباره سهم خودتان صحبت کنید و مشخص کنید که نمیخواهید گفتوگو به مقصرسازی متقابل تبدیل شود.
آیا باید همیشه وقتی همسرم اشتباه میکند سکوت کنم؟
خیر. سکوت راهحل نیست. مسئله این است که رفتار مشکلزا را بدون تحقیر شخصیت طرف مقابل مطرح کنید و درخواست مشخصی برای آینده داشته باشید.
چطور خودم کمتر همسرم را سرزنش کنم؟
محرکهای خودتان را شناسایی کنید، قبل از واکنش مکث کنید، احساس و نیاز اصلیتان را پیدا کنید و به جای جملات کلی، درباره رفتار مشخص و درخواست مشخص صحبت کنید.
آیا پذیرفتن سهم خودم یعنی من مقصر اصلی هستم؟
خیر. مسئولیتپذیری با پذیرفتن تمام تقصیر تفاوت دارد. ممکن است هر دو نفر در ایجاد یا ادامه یک چرخه تعارض سهم داشته باشند.
آیا زوجدرمانی برای سرزنشهای مداوم مفید است؟
اگر سرزنش به یک الگوی تکراری تبدیل شده و زوجین به تنهایی نمیتوانند آن را تغییر دهند، زوجدرمانی میتواند برای شناسایی چرخه تعارض و بهبود شیوه ارتباط مفید باشد.
